Το χειμερινό σιτάρι θα πρέπει τώρα να λαμβάνει τη δεύτερη εφαρμογή αζώτου, το ζαχαρότευτλο αναμένει να φυτευτεί και το λαχανοποώδες περιμένει την τελευταία εφαρμογή λιπάσματος πριν την άνθιση. Ο Μάρτιος είναι μια εξαιρετικά σημαντική περίοδος για τη γεωργία. Αλλά τώρα, από κάθε άλλη φορά, οι αγορές λιπασμάτων δέχονται πιέσεις.
Από τις επιθέσεις των ΗΠΑ στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, ο Πορθμός του Χορμούζ – ο πορθμός στην έξοδο του Περσικού Κόλπου απ’ όπου διέρχεται περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων – έχει αποκλειστεί. Σημαντικές παραγωγικές χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ δεν μπορούν πλέον να αποστείλουν τις προμήθειες ουρίας και αμμωνίας όπως ήταν προγραμματισμένο.
Επιπλέον, η τιμή του αερίου έχει αυξηθεί σημαντικά. Η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς φυσικού αερίου TTF (Title Transfer Facility) αυξήθηκε από περίπου 32 σε σχεδόν 52 ευρώ ανά μεγαβατώρα μέσα σε μερικές μόνο εβδομάδες. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή το φυσικό αέριο αντιστοιχεί περίπου στο 80 τοις εκατό του κόστους παραγωγής των αζωτούχων ανόργανων λιπασμάτων.
Οι τιμές των λιπασμάτων αυξάνονται σημαντικά
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές στην αγορά. Σε αρκετές γερμανικές ομόσπονδες επαρχίες, οι τιμές για σημαντικά αζωτούχα λιπάσματα έχουν αυξηθεί σημαντικά μέσα σε λίγες εβδομάδες. Στη Κάτω Σαξονία, η τιμή του νιτρικού ασβεστίου αμμωνίου, ενός από τα πιο ευρέως χρησιμοποιούμενα αζωτούχα λιπάσματα, αυξήθηκε περίπου κατά 15% μέσα σε έναν μήνα. Στη Σλέσβιχ-Χολστάιν, η ουρία κόστιζε πολύ λιγότερο πριν από τον πόλεμο στο Ιράν απ’ ό,τι σήμερα.
Η κατάσταση δεν μπορεί ακόμη να συγκριθεί με τις ακραίες τιμές της ενεργειακής κρίσης του 2022, όταν η ουρία κόστιζε μερικές φορές πάνω από 1.000 ευρώ ανά τόνο. Οι λιανοπωλητές λένε ότι οι προμήθειες για την τρέχουσα περίοδο είναι ουσιαστικά εξασφαλισμένες. Ωστόσο, το πρόβλημα αυτή τη στιγμή δεν έγκειται τόσο στη διαθεσιμότητα των προϊόντων όσο στη λογιστική: οι λιανοπωλητές και οι μεταφορείς δυσκολεύονται να ακολουθήσουν στην επεξεργασία.
‘Πρέπει να κάνεις τους υπολογισμούς’
Παρόλα αυτά, πολλά αγροκτήματα πλήττονται σκληρά από την αύξηση των τιμών. Ο Paul Henschke, που διαχειρίζεται το αγρόκτημά του στη Σαξονία-Άνχαλτ σε 80 εκτάρια ως παράπλευρη δραστηριότητα, δεν μπόρεσε να αποθηκεύσει τις απαιτήσεις του το φθινόπωρο όπως τα μεγαλύτερα αγροκτήματα. Τώρα πρέπει να παραγγείλει στις τρέχουσες τιμές – και συνειδητοποιεί πόσο σφιχτοί έχουν γίνει οι υπολογισμοί.
“Η ουρία κοστίζει αυτή τη στιγμή 550 ευρώ ανά τόνο καθαρά, το νιτρικό ασβέστιο αμμωνίου περίπου 370 ευρώ,” λέει σε συνέντευξή του στο Euronews. Για το αγρόκτημά του, οι υπολογισμοί μόλις και μετά βίας βγαίνουν: “Για 200 κιλά νιτρικού ασβεστίου αμμωνίου, πληρώνω ήδη 70 ευρώ ανά εκτάριο – μόνο για την πρώτη εφαρμογή λιπάσματος.” Αυτό δεν περιλαμβάνει καν τα λιπάσματα κάλιου.
Ταυτόχρονα, ο Henschke λαμβάνει αυτή τη στιγμή μόνο 168 ευρώ ανά τόνο για το σιτάρι ζωοτροφών του. Σε αυτό προστίθενται τα αυξανόμενα κόστη μεταφοράς, που καταλήγουν άμεσα στην τιμή του λιπάσματος. Αυτό δεν αφήνει πολύ περιθώριο ελιγμών. “Πρέπει να κάνεις τους υπολογισμούς,” λέει.
Ο Henschke δεν αναμένει γρήγορη πολιτική αντίδραση. “Δεν έχουμε ακούσει πολλές εξελίξεις από την αγροτική πολιτική μέχρι τώρα. Είναι πολύ αργή,” λέει. Δεν περιμένει την παρέμβαση του κράτους.
Θα υπάρχει ακόμα λίπασμα αν η Ιράν κλιμακώσει;
Ο Δρ Willi Kremer-Schillings, γνωστός ως “Farmer Willi”, που διαχειρίζεται την αρδευτική του φάρμα στην περιοχή του Κολωνίας-Ααχεν με περίπου 80 τοις εκατό οργανικό λίπασμα όπως υγρή κοπριά και υπολείμματα ζύμωσης, αναφέρει παρόμοια κατάσταση. Τα αυξημένα κόστη ήδη επηρεάζουν και εκείνον. Το προϊόν αυτό καθεαυτό έχει γίνει περίπου 40 τοις εκατό πιο ακριβό, λέει – και επιπλέον, το άπλωμα έχει επίσης γίνει πιο ακριβό.
Ο Kremer-Schillings είχε την προνοητικότητα να αγοράσει τα ανόργανα λιπάσματά του το φθινόπωρο. Ωστόσο, τώρα έχει μια πιο θεμελιώδη ανησυχία: αν τα αγαθά θα είναι ακόμα διαθέσιμα στην περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης. Ακόμα και στην εποχή του κορονοϊού, αυτό ήταν το κρίσιμο πρόβλημα – όχι μόνο η τιμή, αλλά η διαθεσιμότητα.
Δεν αναμένει ούτε υποστήριξη. “Είμαι πεπεισμένος ότι το κράτος δεν θα κάνει τίποτα. Μέχρι τώρα, σχεδόν πάντα έβαζαν εμπόδια,” λέει ο Kremer-Schillings. Σκέφτεται πρακτικά: «Είμαστε επιχειρηματίες – οπότε ας κάνουμε κάτι.» Πιστεύει ότι είναι αναπόφευκτο ότι τα αυξημένα κόστη θα αποτυπωθούν τελικά στο σούπερ μάρκετ – αν και με καθυστέρηση δύο έως τριών μηνών.
Η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής λιπασμάτων στον κόσμο
Οι αναταράξεις που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτουν επίσης ένα δομικό πρόβλημα που η Ευρώπη κουβαλάει εδώ και χρόνια: την συνεχιζόμενη εξάρτησή της από τη Ρωσία ως προμηθευτή λιπασμάτων. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου το 22 τοις εκατό των εισαγωγών λιπασμάτων της ΕΕ το 2025 προέρχονταν ακόμα από τη Ρωσία – αξίας 1,3 δισεκατομμυρίων ευρώ μόνο το πρώτο εξάμηνο του έτους. Η Ρωσία εξήγαγε συνολικά 45 εκατομμύρια τόνους λιπασμάτων το 2025, καθιστώντας την τον μεγαλύτερο προμηθευτή στον κόσμο.
Η Ανατολική Ευρώπη εξαρτάται από τα ρωσικά λιπάσματα
Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης είναι ιδιαίτερα εξαρτημένες. Η Πολωνία – μία από τις μεγαλύτερες αγροτικές χώρες στην ΕΕ – εισήγαγε σημαντικές ποσότητες ρωσικών προϊόντων για χρόνια, παρά τον εγχώριο παραγωγό της, την Grupa Azoty. Τα κράτη της Βαλτικής και η Βουλγαρία επίσης κάλυπταν μέρος των αναγκών τους από τη Ρωσία.
Ωστόσο, οι έμποροι στη Δυτική Ευρώπη επίσης στραφούν ξανά σε ρωσικές εναλλακτικές όταν οι προμήθειες από το Κατάρ και άλλες χώρες του Κόλπου υποχωρούν. Αυτό οδηγεί σε αύξηση των τιμών, εν μέρει επειδή τώρα ισχύουν ειδικοί δασμοί της ΕΕ για τα ρωσικά και λευκορωσικά λιπάσματα.
Η ΕΕ επιβάλλει αυτούς τους ειδικούς δασμούς στα ρωσικά και λευκορωσικά λιπάσματα από τον Ιούλιο του 2025. Επιπλέον του υφιστάμενου δασμού ad valorem 6,5 τοις εκατό, υπάρχει ένας κλιμακωτός δασμός όγκου, ο οποίος πρόκειται να αυξηθεί σημαντικά τα επόμενα χρόνια. Ταυτόχρονα, τον Φεβρουάριο του 2026, η Επιτροπή της ΕΕ πρότεινε την προσωρινή ανάκληση γενικών δασμών σε άλλες χώρες, προκειμένου να διευκολυνθεί η εισαγωγή εναλλακτικών από τη Βόρεια Αφρική και τις ΗΠΑ.
Ο Tobias Goldschmidt (Πράσινοι), Υπουργός Ενεργειακής Μετάβασης και Περιβάλλοντος του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν, ζητά συνεπώς συνέπειες. Μίλησε στο Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων υπέρ ενός αποτελεσματικού ευρωπαϊκού καθεστώτος κυρώσεων χωρίς «πίσω πόρτα». Αυτό θα μείωνε την εξάρτηση από τη Ρωσία και θα ενίσχυε την επισιτιστική κυριαρχία της Ευρώπης.
Γερμανικά εργοστάσια λιπασμάτων εξαρτημένα από το ρωσικό αέριο
Ωστόσο, και η Γερμανία εξαρτάται από τη Ρωσία λόγω των συνεπειών της ενεργειακής μετάβασης. Ο αγρότης Henschke περιγράφει νηφάλια το δομικό δίλημμα: “Έχουμε εργοστάσια λιπασμάτων στη Γερμανία, αλλά απλώς κλείνουν γιατί δεν μπορούν πλέον να λειτουργήσουν οικονομικά χωρίς ρωσικό αέριο.” Επιπλέον, η Ρωσία πουλά για χρόνια τα λιπάσματά της σε τιμές με τις οποίες οι ευρωπαίοι κατασκευαστές απλά δεν μπορούν να ανταγωνιστούν.
Όταν ρωτήθηκε από το Euronews, ο Martin May, Διευθύνων Σύμβουλος του Γερμανικού Συνδέσμου Αγροτικής Βιομηχανίας (IVA), προειδοποιεί ρητά για τον κίνδυνο μόνιμου κλεισίματος των εγχώριων παραγωγικών μονάδων – με συνέπειες όχι μόνο για την ασφάλεια του εφοδιασμού, αλλά και για το αποτύπωμα του κλίματος, καθώς οι ευρωπαίοι κατασκευαστές παράγουν σύμφωνα με πολύ αυστηρότερα περιβαλλοντικά και κλιματικά πρότυπα σε σχέση με τους Ρώσους ανταγωνιστές τους.
Ωστόσο, πολλοί αγρότες δεν έχουν το προνόμιο να αμφισβητούν από πού προέρχεται το λίπασμά τους. Ο Kremer-Schillings λέει ανοιχτά: “Αγοράζω το λίπασμά μου από τον συνεταιρισμό και το φορτώνουν στον τρέιλερ μου. Δεν ξέρω από πού προέρχεται.” Το συγκρίνει με τα φάρμακα: ποιος ρωτάει αν το χάπι του προέρχεται από την Ινδία ή την Κίνα; Χρειάζεσαι το λίπασμα όταν τα χωράφια το χρειάζονται.
Η εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων υπό πίεση
Για το IVA, αυτό είναι το πραγματικό μάθημα της κρίσης. “Η ισχυρή εγχώρια παραγωγή λιπασμάτων είναι ο κυριότερος πυλώνας για την ασφάλεια του εφοδιασμού και τη σταθερότητα των τιμών,” λέει ο Διευθύνων Σύμβουλος May. Μόνο οι γερμανικές παραγωγικές εγκαταστάσεις μπορούν να καλύψουν μεγάλο μέρος της εγχώριας ζήτησης για ανόργανα λιπάσματα.
Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που η βιομηχανία ανησυχεί για τις πολιτικές αποφάσεις στην Ευρώπη. Ο May προειδοποιεί ότι η προγραμματιζόμενη αναστολή του μηχανισμού προσαρμογής στα σύνορα για το CO2 CBAM θέτει υπό αμφισβήτηση βασικές θεσμικές προϋποθέσεις και θέτει σε κίνδυνο το μέλλον της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Περισσότερο από ένα απλό σοκ τιμών
Η Ομοσπονδία Γερμανικών Βιομηχανιών (BDI) προειδοποιεί επίσης για μια επιπλέον διάσταση της κρίσης: την πιθανή απώλεια θείου και άλλων πρώτων υλών από την περιοχή του Κόλπου, που είναι παραπροϊόντα της παραγωγής φυσικού αερίου και σημαντικά για την παραγωγή λιπασμάτων. Αν η ένταση στο Ιράν συνεχιστεί, αυτό δεν θα έχει συνέπειες μόνο για την Ευρώπη. Η επισιτιστική ασφάλεια στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή θα μπορούσε επίσης να τεθεί υπό πίεση – με πιθανές επιπτώσεις στη μετανάστευση και τη σταθερότητα της περιοχής.
