Select Language:

Deutsch Français Italiano Español Nederlands Polski Svenska English Ελληνικά

Arktyczna operacja: Wgląd w śmiały plan Trumpa dotyczący Grenlandii.

Strategiczne polowanie na minerały, ambicje miliardera technologicznego oraz największe wyzwanie dla NATO od czasów zimnej wojny łączą się na zamarzniętej wyspie z 57 000 mieszkańców

Zdjęcie krążyło w mediach społecznościowych jako celowa prowokacja: prezydent Donald Trump, w mundurze arktycznym wklejony na zdjęcie, sadzi amerykańską flagę na lodowym terenie Grenlandii. Był styczeń 2026 roku, a to, co w 2019 roku zaczęło się jako ciekawostka, przekształciło się w coś znacznie poważniejszego – trwałą, silną kampanię z udziałem ekspertów ds. bezpieczeństwa narodowego, libertarian z Doliny Krzemowej, firm górniczych i najbliższych doradców Trumpa.

„Podejmiemy działania związane z Grenlandią, niezależnie od tego, czy tubylcy się na to zgodzą, czy nie” – oświadczył Trump na początku tego miesiąca na pokładzie Air Force One. „Jeśli nie uda nam się tego osiągnąć wprost, sięgniemy po bardziej zdecydowane środki.” Na pytanie podczas konferencji prasowej w Davos, jak daleko jest gotów się posunąć, Trump odpowiedział zagadkowo dwoma słowami: „Jeszcze to zobaczycie.”

Dla amerykańskich sojuszników w Europie były to alarmujące słowa. Członkowie NATO obserwowali, jak ich najsilniejszy partner zagraża ich wspólnej architekturze bezpieczeństwa. Dla Grenlandczyków – populacji mniejszej niż wiele amerykańskich miast – perspektywa ta była surrealistyczna. Dla niewielkiej grupy miliarderów-inwestorów, urzędników rządowych i przedsiębiorstw wydobywczych obsesja Trumpa na punkcie Grenlandii stanowiła jednak bezprecedensową szansę: możliwość przekształcenia geopolitycznej potęgi, uzyskania dostępu do krytycznych minerałów o wartości miliardów i ustanowienia libertariańskiego „miasta wolności” poza demokratyczną regulacją.

Historia inicjatywy Trumpa dotyczącej Grenlandii ujawnia znacznie więcej niż tylko terytorialne ambicje jednej osoby. Odsłania zbieżność trzech odmiennych struktur władzy, które w 2026 roku przekształcą amerykańską politykę: nacjonalistycznej geopolityki, ideologii miliarderów technologicznych oraz apetytu kompleksu militarno-przemysłowego na krytyczne zasoby w erze rywalizacji między wielkimi mocarstwami.

Strategiczna kwestia: wydobycie, rakiety i wyścig o Arktykę

Argument Trumpa na rzecz Grenlandii zaczyna się od bezpieczeństwa narodowego. Wyspa znajduje się na kluczowym przesmyku między Oceanem Atlantyckim a kołem polarnym. W miarę jak zmiany klimatyczne cofają lód polarny, od dawna niedostępne szlaki żeglugowe stają się nagle przejezdne. Rosja i Chiny wyraziły poważne ambicje arktyczne. W 2019 roku chińskie państwowe przedsiębiorstwo zaoferowało sfinansowanie modernizacji lotnisk na Grenlandii; Dania szybko zareagowała własnymi środkami, aby zablokować ten krok. Chiny inwestowały w partnerstwa wydobywcze. Rosja przeprowadzała ćwiczenia wojskowe. Strategiczna logika z perspektywy Waszyngtonu jest prosta: Kto kontroluje Arktykę, ten kontroluje przyszłość.

Ale jest jeszcze bezpośredniejszy powód: metale ziem rzadkich.

Grenlandia posiada ogromne złoża neodymu, dysprozu, terbu i innych metali ziem rzadkich, bez których nowoczesne prowadzenie wojny i technologia nie mogłyby funkcjonować. Akumulatory do pojazdów elektrycznych, precyzyjnie naprowadzane rakiety, silniki myśliwców, urządzenia rezonansu magnetycznego, zaawansowane półprzewodniki – wszystko to wymaga metali ziem rzadkich. Obecnie Chiny kontrolują około 80 procent światowego przetwórstwa tych surowców. Dla planistów Pentagonu ta zależność stanowi egzystencjalną słabość.

„Potrzebujemy Grenlandii”, powiedział Trump dziennikarzom. „Jest to obecnie niesamowicie strategiczne.”

Administracja Trumpa działała w tym zakresie agresywnie. W czerwcu 2025 roku U.S. Export-Import Bank przyznał pożyczkę w wysokości 120 milionów dolarów firmie Critical Metals Corp, aby rozwijać kopalnię Tanbreez metali ziem rzadkich – największy niezagospodarowany projekt metali ziem rzadkich na Grenlandii. Następnie, w październiku 2025 roku Reuters podał, że urzędnicy administracji Trumpa rozważali przekształcenie dotacji w wysokości 50 milionów dolarów w bezpośrednie udziały akcyjne w Critical Metals Corp, co pozwoliłoby rządowi USA posiadać około 8 procent spółki. Byłoby to pierwsze zaangażowanie amerykańskiego rządu w zagraniczną firmę górniczą[1].

Kopalnia Tanbreez mogłaby po rozpoczęciu produkcji dostarczać rocznie 85 000 ton koncentratu metali ziem rzadkich – co stanowiłoby rewolucyjną ilość na światowym rynku. Zmniejszyłoby to amerykańską zależność od chińskiego przetwórstwa i stworzyłoby strategiczną przewagę w sektorach technologii i obrony, które polegają na metalach ziem rzadkich.

Na pierwszy rzut oka to poważna geopolityczna strategia. Jednak pod powierzchnią jest to także dochodowa prywatna okazja biznesowa dla osób bardzo blisko związanych z Donaldem Trumpem.

Wymiar miliarderów: libertariański obszar graniczny Petera Thiela

Peter Thiel, współzałożyciel PayPala i najważniejszy zaufany współpracownik Trumpa w Dolinie Krzemowej, od dawna głosi radykalną wizję: że demokracja i wolność są nie do pogodzenia, a rozwiązaniem jest ucieczka—w kosmos, do Seasteadów (nieuregulowanych społeczności oceanicznych) lub do nowych miast zarządzanych przez prywatnych przedsiębiorców, a nie wybranych urzędników.

W kwietniu 2025 roku Reuters informował, że Thiel, inwestor venture capital z Doliny Krzemowej Marc Andreessen oraz inwestor technologiczny Shervin Pishevar analizują możliwość stworzenia „freedom city” na Grenlandii. Nie byłaby to tradycyjna społeczność rządzona przez wybranych przedstawicieli. Zamiast tego byłaby to silnie deregulowana strefa, w której firmy zajmujące się sztuczną inteligencją, producenci pojazdów autonomicznych, przedsiębiorstwa kosmiczne oraz startupy zajmujące się reaktorami jądrowymi mogłyby działać z minimalnymi ograniczeniami środowiskowymi i pracowniczymi—biała karta dla eksperymentów libertariańskich[2].

„Ekspansja na Grenlandię może oznaczać początek nowego Manifest Destiny” – powiedział Pishevar, nawiązując do ideologicznej ekspansji terytorialnej Stanów Zjednoczonych w XIX wieku.

Ken Howery, kandydat Trumpa na stanowisko ambasadora USA w Danii, znajduje się w centrum tych interesów. Howery wraz z Thielem założył firmy venture capital i utrzymuje wieloletnie kontakty z Elonem Muskiem. Po zatwierdzeniu przez Senat Howery odpowiadałby za prowadzenie amerykańskich negocjacji dotyczących zakupu Grenlandii. Według źródeł, Howery jest już zaangażowany w wstępne rozmowy nad realizacją koncepcji freedom city na wyspie.

Motywacja ideologiczna jest jasna: Thiel i jego sieć postrzegają regulacje — czy to w obszarze ochrony środowiska, warunków pracy czy nadzoru demokratycznego — jako przeszkody dla innowacji.

Grenlandia stanowi granicę, na której inwestorzy venture capital mogą realizować swoją wizję zarządzania. Jeden ze źródeł opisał tę ambicję jako kompleksowe centrum AI, poligon testowy dla autonomicznych pojazdów, mikroreaktory nuklearne oraz platformy startowe dla statków kosmicznych – wszystko według zasady minimalnej ingerencji państwa.

„Chodzi tu nie o wkład w dobro wspólne”, zauważyła analiza inicjatywy. „Chodzi o stworzenie silnie deregulowanej strefy specjalnej – pola eksperymentów dla kapitału i technologii, wolnego od więzów, które zwykle nazywamy demokracją, prawem i porządkiem publicznym.”

Sieć biznesowa: powiązania z Trumpem i zyski Grenlandii

Najbardziej niepokojący wymiar dotyczy bezpośrednich powiązań finansowych urzędników administracji Trumpa z firmami, które mogłyby skorzystać na przejęciu Grenlandii.

Reuters doniósł w styczniu 2026 roku, że Keith Sorial i Allen Horn – obaj byli pracownicy organizacji Trumpa – mają udziały finansowe w GreenMet, firmie zajmującej się rozwijaniem sektora górnictwa na Grenlandii. Horn osobiście informował Trumpa, pokazując mu zdjęcia miejsc wydobycia na Grenlandii. Inny zaufany współpracownik Trumpa, Keith Schiller (były ochroniarz i osobisty asystent Trumpa), również realizuje interesy biznesowe na Grenlandii[3].

„Nielegalne i nielegitymne ambicje Trumpa względem Grenlandii byłyby już wystarczająco złe”, powiedział Norman Eisen, były ambasador USA w Czechach, w rozmowie z OCCRP. „Jednak są one pogłębione zarzutami, że zaufani współpracownicy Trumpa mają powiązania z firmami, które mogą skorzystać na działaniach prezydenta.”

Tymczasem wielcy miliarderzy z szerokim portfolio inwestycyjnym przygotowują się do szans na Grenlandii. Według raportów Engineer Live z października 2024 Jeff Bezos, Bill Gates i Michael Bloomberg zainwestowali w projekty górnicze na Grenlandii, przyciągnięci przez złoża krytycznych minerałów oraz znaczenie geopolityczne. Inwestorem jest także Ronald Lauder, spadkobierca Estée Lauder. Według Johna Boltona, byłego doradcy ds. bezpieczeństwa Trumpa, Lauder po raz pierwszy zasugerował Trumpowi podczas jego pierwszej kadencji zakup Grenlandii.

Wzór jest jasny: Ci, którzy są blisko władzy rządu Trumpa – zarówno w rządzie, jak i w szerokiej warstwie miliarderów-inwestorów – mogą znacznie skorzystać, jeśli USA nabędą Grenlandię lub choćby uzyskają korzystne koncesje górnicze[4].

Poparcie Kongresu: Frakcja MAGA się mobilizuje

W Kongresie poparcie dla zakupu Grenlandii koncentruje się na frakcji MAGA Partii Republikańskiej – nacjonalistach populistycznych, którzy traktują terytorialne ambicje Trumpa jak historyczne dziedzictwo.

Poseł Andy Ogles (R-Tennessee) wprowadził ustawę upoważniającą do zakupu Grenlandii z 60-dniową procedurą zatwierdzenia przez Kongres. Poseł Buddy Carter (R-Georgia) zaprezentował „Red, White, and Blueland Act z 2025 roku”. Poseł Dan Crenshaw (R-Teksas) jest współautorem „Make Greenland Great Again Act.” Senatorzy Ted Cruz i inni określili zakup jako „niezwykle korzystny” dla amerykańskich interesów.

To nie są outsiderzy wśród środowisk republikańskich. Reprezentują nacjonalistyczno-ekspansjonistyczne podejście, które uważa terytoria arktyczne za kluczowe dla amerykańskiej wielkości. Retoryka konsekwentnie odnosi się do amerykańskiej ekspansji na zachód w XIX wieku – koncepcji „Manifest Destiny” – stosowanej do Arktyki.

Poparcie jest jednak dalekie od powszechnego. Senator Lisa Murkowski (R-Alaska) mimo własnej historii nabycia stanu (kupiony od Rosji w 1867 roku) wyraziła wyraźną krytykę. Demokraccy senatorowie złożyli projekty ustaw mające na celu uniemożliwienie tego zakupu. A europejscy sojusznicy – w szczególności Dania i kraje nordyckie – jasno dali do zrozumienia, że każda amerykańska akcja wojskowa wywołałaby kryzys w NATO[5].

Opór: NATO w kryzysie

21 stycznia 2026 członkowie Parlamentu Europejskiego debatowali nad strategią Trumpa wobec Grenlandii jako pilnym zagadnieniem bezpieczeństwa kontynentalnego. „Grenlandia i potrzeba zjednoczonej reakcji UE na amerykańskie próby szantażu,”

Francuski prezydent Emmanuel Macron wysłał do Trumpa prywatną wiadomość, którą Trump później, w dyplomatycznym naruszeniu, upublicznił, w której oświadczył: „Nie rozumiem, co zamierzasz zrobić na Grenlandii.”

Duńscy urzędnicy zaproponowali Trumpowi liczne alternatywy: rozszerzoną współpracę wojskową, wspólne układy obronne, wspólne inwestycje w arktyczną infrastrukturę. Żadna z nich nie zadowoliła prezydenta, który opublikował zmanipulowane zdjęcia pokazujące amerykańskie flagi na terenie Grenlandii.

Trump powiązał swoje żądania ze swoim żalem za nieotrzymaniem Pokojowej Nagrody Nobla – powiązanie, które zaniepokoiło strategów NATO, ponieważ zauważyli, że rozsądne negocjacje z przywódcą kierującym się osobistymi urazami i swoim dziedzictwem mogą być niemożliwe.

Być może najbardziej niepokojące: Trump nie wykluczył działań wojskowych. Na bezpośrednie pytanie odpowiedział tylko: „Dowiecie się.”

Wojna NATO z jego najsilniejszym członkiem o terytorium duńskie jest możliwością, która jeszcze kilka lat temu wydawała się niewyobrażalna. Dziś jest poważnie dyskutowana w strategicznych planach europejskich ministerstw obrony.

Ukryty plan: wymuszona dyplomacja

Niektórzy eksperci ds. stosunków międzynarodowych twierdzą, że groźba Trumpa dotycząca przejęcia Grenlandii powinna być rozumiana nie tyle jako faktyczna aneksja, ile raczej jako próba wymuszenia ustępstw. Poprzez groźby działań wojskowych oraz wprowadzenie ceł (Trump zapowiedział 10-procentowe cła na wszystkie europejskie towary od 1 lutego, jeśli opór będzie kontynuowany), Trump mógł próbować zabezpieczyć korzystne kontrakty górnicze, dostęp do baz wojskowych i możliwości inwestycyjne – przy jednoczesnym stworzeniu pozoru zawarcia „umowy”, akceptując coś niewiele mniej niż całkowite przejęcie terytorium.

Ta interpretacja sugeruje, że prawdziwym celem Trumpa jest zapewnienie, by zasoby Grenlandii trafiały do amerykańskich przedsiębiorstw (zwłaszcza takich, w które finansowo zaangażowani są jego zaufani współpracownicy), a nie do chińskich konkurentów, przy jednoczesnym utrzymaniu wrażenia poszanowania duńskiej suwerenności.

Jeśli to prawda, jest to forma dyplomacji przymusu, która zagraża spójności NATO i prawu międzynarodowemu, by wymusić prywatną korzyść gospodarczą.